Tannine in wijn: wat is het en waarom voelt je mond droog?
Misschien is dit artikel precies iets voor een wijnliefhebber die je kent.
Tannine in wijn is verantwoordelijk voor een van de vreemdste sensaties die wijn kan geven. Je neemt een slok rode wijn en even later voelen je tandvlees, tong en wangen ineens droger en stroever aan.
Maar wat is tannine eigenlijk? Het is geen smaak zoals zoet of zuur, maar een groep natuurlijke stoffen die vooral uit druivenschillen en pitten komt. Ook eikenhout kan tannines aan wijn meegeven.
Tannines in wijn kunnen zacht en zijdeachtig zijn, maar ook korrelig, stroef of bijna schurend. Ze geven rode wijn structuur, spelen een rol bij kleur en rijping en verklaren waarom sommige jonge rode wijnen voelen alsof je mond zojuist kennis heeft gemaakt met een ongezouten theezakje.
Tannine in wijn bindt zich aan eiwitten in je speeksel. Daardoor neemt de smering in je mond tijdelijk af en ontstaat dat typische droge, stroeve gevoel.
Tannines komen vooral uit schillen en pitten van druiven. Steeltjes en eikenhout kunnen eveneens bijdragen, afhankelijk van hoe de wijn wordt gemaakt.
Veel tannine betekent niet automatisch slechte of harde wijn. Rijpe, fijne tannines kunnen juist structuur, lengte en een mooi mondgevoel geven.
Wat is tannine in wijn?
Chemisch gezien behoren tannines tot een grote familie plantaardige verbindingen die polyfenolen worden genoemd.
Voor de wijndrinker is vooral één eigenschap interessant: tannines kunnen zich aan eiwitten binden.
Je speeksel bevat eiwitten die normaal helpen om je mond glad en gesmeerd te houden. Wanneer tannine in wijn daarmee reageert, werkt die natuurlijke smering tijdelijk minder goed.
Het resultaat voelt droog, stroef of samentrekkend.
Die sensatie heet astringentie.
WSET vergelijkt het gevoel met sterke zwarte thee. Dat is een uitstekend experiment voor thuis: laat een theezakje veel te lang trekken, neem een slok en let op het droge gevoel langs je tandvlees.
Daar heb je tannine.
Alleen ontbreekt gelukkig de Cabernet Sauvignon.
Tannine proef je niet alleen. Je vóélt het. Vooral langs je tandvlees, tong en binnenkant van je wangen kan dat droge, stroeve effect heel duidelijk zijn.
Waar komen tannines in wijn vandaan?
De belangrijkste natuurlijke bronnen zijn de vaste delen van de druif.
Schillen zijn een belangrijke bron van tannine én kleurstoffen. Hoe langer het sap ermee in contact blijft, hoe meer stoffen kunnen worden geëxtraheerd.
Ook pitten bevatten tannines. Pittannines kunnen afhankelijk van rijpheid en extractie harder en bitterder overkomen.
Wanneer hele trossen of een deel van de steeltjes tijdens de vergisting worden gebruikt, kunnen ook daaruit tannines in wijn terechtkomen.
Rijping of vergisting in houten vaten kan extra tannine bijdragen en tegelijkertijd de textuur en ontwikkeling van de wijn beïnvloeden.
De hoeveelheid tannines in wijn wordt dus bepaald door zowel de druif als keuzes van de wijnmaker.
Wie meer wil weten over de verschillende druivenrassen ontdekt al snel dat sommige rassen van nature veel meer tannine geven dan andere.
Waarom heeft rode wijn meer tannine dan witte wijn?
Het antwoord zit vooral in de manier waarop rode wijn wordt gemaakt.
Druivensap zelf heeft weinig kleur. Bij rode wijn blijven de schillen tijdens de vergisting langere tijd in contact met het sap.
Tijdens dat contact worden kleurstoffen én tannines in wijn geëxtraheerd.
Bij de meeste witte wijn worden schillen en pitten juist al vóór de vergisting van het sap gescheiden.
Daardoor bevat witte wijn doorgaans veel minder druiventannine.
Er bestaan uitzonderingen. Witte wijn die langdurig met de schillen vergist — vaak aangeduid als orange wine of skin-contact white — kan wel degelijk een duidelijk tanninegevoel hebben.
Ook eikenhout kan wat tannine bijdragen.
Maar bij klassieke rode wijn is langdurig schilcontact de hoofdreden dat tannine zo'n belangrijke rol speelt.
Waarom voelt tannine je mond droog?
Dit is misschien wel het leukste deel van wat is tannine, want je kunt het letterlijk voelen gebeuren.
UC Davis beschrijft hoe tannines met speekseleiwitten reageren. Die eiwitten helpen normaal gesproken bij de smering van je mond.
Wanneer tannines zich eraan binden, neemt die smerende werking af.
Daardoor krijg je het gevoel dat je mond droger wordt, ook al zit er natuurlijk nog gewoon vloeistof in.
Een droge mond door wijn betekent dus niet dat de wijn zelf “droog” is in de betekenis van weinig suiker.
Dat zijn twee totaal verschillende dingen.
Een wijn kan volledig droog zijn qua suiker en nauwelijks tannine bevatten.
En een rode wijn met veel tannine kan een enorm uitdrogend mondgevoel hebben zonder dat dit iets zegt over het suikergehalte.
Zijn bitterheid en tannine hetzelfde?
Nee.
Ze kunnen samen voorkomen, maar je neemt ze anders waar.
Bitterheid is een smaak die je met je smaakpapillen waarneemt.
Astringentie door tannine in wijn is vooral een tastgevoel: droog, stroef, korrelig of samentrekkend.
Tannines kunnen overigens wél bijdragen aan bitterheid.
UC Davis beschrijft bijvoorbeeld dat tannines uit pitten gemiddeld uit kleinere structuren bestaan die sterker met bitterheid geassocieerd kunnen zijn, terwijl grotere tannines uit schillen vaker nadrukkelijke astringentie geven.
Voor aan tafel hoef je die moleculaire architectuur uiteraard niet te ontleden.
Vraag jezelf gewoon af:
Smaakt dit bitter, of voelt mijn mond vooral droog en stroef?
Daarmee kom je al verrassend ver.
Waarom voelen sommige tannines zacht en andere hard?
Niet alle tannines in wijn voelen hetzelfde.
WSET gebruikt woorden als fijn, glad, gripvol, stroef en zelfs schuurpapierachtig om verschillende texturen te beschrijven.
De rijpheid van de druiven speelt daarbij een rol.
Tannines uit goed rijpe druiven kunnen zachter en ronder aanvoelen. Minder rijpe tannines kunnen juist groener, bitterder en ruwer overkomen.
Ook het druivenras maakt verschil.
Cabernet Sauvignon en Nebbiolo staan bijvoorbeeld bekend om duidelijke tannines.
Pinot Noir heeft doorgaans een veel vriendelijker tanninestructuur, al bestaan natuurlijk krachtige uitzonderingen.
En dan is er nog de wijnmaker.
De duur en temperatuur van schilcontact, het omgaan met de schillen tijdens de vergisting, pitten, steeltjes en rijping kunnen allemaal beïnvloeden hoeveel tannine wordt geëxtraheerd en hoe die uiteindelijk aanvoelt.
Kan een wijnmaker bepalen hoeveel tannine in wijn komt?
Voor een belangrijk deel wel.
Tijdens de rodewijnbereiding drijven schillen en andere vaste delen vaak naar boven en vormen een zogenaamde hoed.
Wijnmakers kunnen sap over die hoed pompen of de schillen naar beneden duwen om kleur, aroma en tannine te extraheren.
Ook temperatuur en duur van de maceratie spelen een rol.
Hoe intensiever en langer het contact, hoe groter in het algemeen de mogelijkheid om meer tannines in wijn te krijgen.
Maar méér is niet automatisch beter.
De kunst is voldoende structuur te krijgen zonder dat de wijn uit balans raakt.
Een elegante Pinot Noir hoeft helemaal niet het tannineniveau van een jonge Cabernet Sauvignon na te bootsen.
Gelukkig maar. Anders zou druivenkeuze verdacht weinig zin hebben.
Waarom wordt tannine zachter als wijn ouder wordt?
Een jonge krachtige rode wijn kan soms zo stroef zijn dat je bijna het gevoel hebt dat je tandvlees zich aan het glas vastklampt.
Geef dezelfde wijn jaren rijping en het mondgevoel kan veel zachter worden.
Tijdens de ontwikkeling van wijn veranderen tannines chemisch.
UC Davis beschrijft hoe tannines gedurende rijping allerlei reacties aangaan en hoe de waargenomen astringentie daarbij vaak afneemt.
Tegelijk verandert ook de kleur van veel rode wijn: jong paarsrood kan langzaam richting granaat en baksteen bewegen.
Dat betekent niet dat iedere tanninerijke wijn automatisch prachtig ouder wordt.
Voor goede flesrijping zijn ook voldoende fruit, zuur, concentratie en balans nodig.
Maar tannine kan wel een belangrijk onderdeel zijn van de structuur waardoor bepaalde rode wijnen lang kunnen ontwikkelen.
Wordt tannine zachter door decanteren?
Een jonge rode wijn kan na contact met lucht soms toegankelijker en aromatisch opener aanvoelen.
Dat betekent niet dat twintig minuten in een karaf jaren flesrijping nabootst.
De chemische veranderingen van langdurige rijping verlopen op een heel andere tijdschaal.
Wel kan beluchten ervoor zorgen dat aroma's duidelijker worden en de totale indruk van een jonge wijn minder gesloten voelt.
Daardoor kunnen tannines in wijn subjectief beter geïntegreerd overkomen.
Wil je weten wanneer beluchten zinvol is en wanneer je eigenlijk alleen bezinksel probeert kwijt te raken? Lees dan: Decanteren of karafferen: wat is het verschil en wanneer doe je het?
Welke druivenrassen hebben veel tannine?
De hoeveelheid tannine in wijn hangt niet alleen van wijnbereiding af. Druivenrassen verschillen van nature.
Cabernet Sauvignon staat bekend om een stevige tanninestructuur.
Nebbiolo kan ondanks zijn relatief lichte kleur opvallend veel en krachtige tannine hebben.
Syrah en Malbec kunnen eveneens behoorlijk gestructureerd zijn.
Pinot Noir zit doorgaans aan de zachtere kant.
Gamay levert vaak sappige rode wijnen met relatief weinig tannine.
Maar ook hier bestaat geen absolute regel.
Klimaat, rijpheid, opbrengst, wijnbereiding en rijping kunnen dezelfde druif in behoorlijk verschillende richtingen sturen.
Gebruik druivenras daarom als aanwijzing, niet als laboratoriumuitslag.
Wat doet tannine bij eten?
Hier wordt tannine in wijn heel praktisch.
Een tanninerijke rode wijn kan heerlijk zijn bij eiwitrijk en vet vlees.
Het eten verandert de manier waarop je de wijn ervaart, waardoor stevige tannines zachter kunnen lijken.
Maar er zijn ook lastige combinaties.
Umamirijk eten kan tannine en bitterheid juist nadrukkelijker maken.
Dat is precies waarom we in ons artikel over herfstgerechten voorzichtig zijn met zeer tanninerijke rode wijn naast paddenstoelen.
Lees ook: Welke wijn past bij paddenstoelen, pompoen en andere herfstgerechten?
Pittig eten kan eveneens lastig zijn. Sterke tannine naast hete chili kan het droge, harde mondgevoel extra benadrukken.
Kortom: veel tannine vraagt niet automatisch om “zwaar eten”.
Kijk naar eiwit, vet, umami, pittigheid en de totale intensiteit van het gerecht.
Zo leer je tannine in wijn herkennen
Begin met sterke zwarte thee.
Laat een theezakje eens bewust te lang trekken. Het droge, stroeve mondgevoel dat daarna ontstaat lijkt sterk op het effect van tannine in rode wijn.
Let op je tandvlees.
Neem een slok rode wijn en beweeg hem door je mond. Voel vooral boven je voortanden en langs je wangen. Daar merk je astringentie vaak duidelijk.
Vergelijk twee druiven.
Zet bijvoorbeeld een soepele Pinot Noir naast een jonge Cabernet Sauvignon. Het verschil in grip en droogte kan enorm leerzaam zijn.
Proef dezelfde wijn met eten.
Neem eerst een slok zonder eten en daarna bij een stukje eiwitrijk vlees. Let erop hoe anders de tannines kunnen aanvoelen.
Gebruik geen wedstrijdwoorden.
Je hoeft tannine niet onmiddellijk als “fluweelachtig fijnkorrelig met gepolijste grip” te beschrijven. Zacht, gemiddeld of behoorlijk stroef is een uitstekende start.
Betekent veel tannine dat een wijn beter kan bewaren?
Tannine kan bijdragen aan het bewaarpotentieel van rode wijn.
Dat komt mede doordat tannines reageren en veranderen tijdens de ontwikkeling van wijn en betrokken zijn bij kleurstabiliteit en structuur.
Maar veel tannine in wijn alleen is geen garantie voor een lang leven.
Stel je een extreem tanninerijke wijn voor met nauwelijks fruit en weinig balans.
Tien jaar wachten maakt daarvan niet automatisch een meesterwerk.
Wijnen die mooi kunnen ouderen hebben meestal een combinatie van concentratie, voldoende zuur, structuur, fruit en balans.
Tannine is dus één onderdeel van het geraamte.
Niet het hele lichaam.
Is tannine slecht voor wijn?
Nee.
Zonder tannines zouden veel klassieke rode wijnen een groot deel van hun structuur, textuur en karakter verliezen.
UC Davis noemt tannine belangrijk voor onder meer mondgevoel, kleur en het vermogen van rode wijn om zich tijdens rijping te ontwikkelen.
Het draait dus niet om de vraag of tannine goed of slecht is.
Het draait om hoeveelheid, rijpheid, textuur en balans.
Een jonge Nebbiolo mág grip hebben.
Een sappige Beaujolais hoeft niet dezelfde mondgreep uit te delen.
Verschillende stijlen, verschillende doelen.
Kan witte wijn tannine hebben?
Ja, al is het niveau meestal veel lager.
Klassieke witte wijn wordt doorgaans geperst voordat de vergisting begint. Daardoor is er weinig langdurig contact tussen sap, schillen en pitten.
Toch kan witte wijn tannine krijgen door langer schilcontact of door contact met eikenhout.
Vooral orange wine kan daardoor duidelijk voelbare astringentie hebben.
“Wit = geen tannine” is dus net als zoveel handige wijnregels vooral handig totdat je een fles tegenkomt die de regel vrolijk negeert.
Zijn tannines hetzelfde als sulfieten?
Absoluut niet.
Toch worden allerlei wijntermen nogal eens op één chemische hoop gegooid.
Tannines in wijn zijn natuurlijke polyfenolische stoffen die vooral uit druivenschillen, pitten en soms hout komen.
Sulfiet heeft een totaal andere functie en wordt vooral gebruikt om wijn tegen oxidatie en ongewenste micro-organismen te beschermen.
Sulfiet geeft dus niet het karakteristieke droge mondgevoel dat tannine veroorzaakt.
Voor dat onderwerp hebben we inmiddels een complete uitleg: Sulfiet in wijn: wat is het en waarom zit het erin?
Tannine in wijn is een groep natuurlijke plantaardige stoffen die vooral uit druivenschillen en pitten komt. Ook steeltjes en eikenhout kunnen bijdragen.
Tannines reageren met eiwitten in je speeksel. Daardoor neemt de smering in je mond tijdelijk af en ontstaat dat herkenbare droge, stroeve of samentrekkende gevoel.
Rode wijn bevat doorgaans veel meer tannines in wijn dan witte wijn, omdat bij rode wijn de schillen tijdens de vergisting langere tijd met het sap in contact blijven.
Niet iedere tannine voelt hetzelfde. Rijpe en goed geïntegreerde tannines kunnen fijn en zacht zijn; andere voelen juist grof, bitter of hard.
Dus wat is tannine? Geen mysterieuze toevoeging en ook geen synoniem voor droge wijn, maar een belangrijk deel van de structuur en het mondgevoel van vooral rode wijn.
Veelgestelde vragen over tannine in wijn
Wat is tannine in wijn?
Tannines zijn natuurlijke polyfenolische stoffen die vooral uit druivenschillen en pitten komen. Ze reageren met eiwitten in speeksel en veroorzaken daardoor het droge, stroeve mondgevoel dat vooral bij rode wijn herkenbaar is.
Waarom krijg je een droge mond van rode wijn?
Tannines binden zich aan speekseleiwitten die normaal helpen je mond te smeren. Daardoor ontstaat tijdelijk meer wrijving en voelt je mond droger en stroever aan.
Waar zitten tannines in een druif?
Vooral in de schil en pitten. Ook steeltjes bevatten tannine. Tijdens de wijnbereiding bepaalt het contact met deze druivendelen hoeveel tannine uiteindelijk in de wijn terechtkomt.
Heeft witte wijn tannine?
Meestal veel minder dan rode wijn, omdat schillen en pitten doorgaans vóór de vergisting worden verwijderd. Witte wijn met langdurig schilcontact of houtinvloed kan wel merkbare tannine bevatten.
Worden tannines zachter als wijn ouder wordt?
Vaak wel. Tijdens rijping veranderen tannines chemisch en kan de waargenomen astringentie afnemen. Daardoor kan een jonge stroeve rode wijn na jaren rijping veel zachter aanvoelen.
Welke rode wijn heeft veel tannine?
Cabernet Sauvignon en Nebbiolo staan bekend om duidelijke tannines. Ook Syrah en Malbec kunnen behoorlijk gestructureerd zijn. Pinot Noir en Gamay hebben doorgaans een zachtere tanninestructuur.
Zijn tannine en sulfiet hetzelfde?
Nee. Tannines zijn vooral natuurlijke stoffen uit druivenschillen, pitten en soms hout en geven structuur en astringentie. Sulfiet wordt vooral gebruikt vanwege zijn beschermende werking tegen oxidatie en micro-organismen.
Waar is dit artikel op gebaseerd?
Gebruikt voor de chemische uitleg van tannines, de bronnen in druif en eikenhout, de reactie met speekseleiwitten en de rol van tannine bij astringentie, kleur en rijping.
Gebruikt voor de praktische beschrijving van tannine als tastgevoel en voor verschillende texturen zoals gripvol, fijn, zacht en stroef.
Gebruikt voor de uitleg over fenolische stoffen in druivenschillen, de rol van tannine in wijn en het verschil tussen kleurstoffen en tannines.
Gebruikt voor de rol van schilcontact bij rode wijn en de gelijktijdige extractie van kleurstoffen en tannine tijdens de vergisting.
Gebruikt voor aanvullende informatie over tannine als onderdeel van de fenolische structuur van wijn en de rol van schil- en pittannines tijdens de wijnbereiding.

