Wijn met schroefdop: is die minder goed dan wijn met kurk?

Er zijn wijnmomenten waarop traditie heerlijk is. Een kelder, een zware fles, een kurkentrekker en dat zachte plopje wanneer de kurk loskomt: niemand zal ontkennen dat het sfeer heeft.

Maar zodra hetzelfde gezelschap een wijn met schroefdop krijgt, klinkt soms ineens: “O, is dit wel goede wijn?” Alsof de dop in de laatste drie seconden de druivenkwaliteit heeft teruggeschroefd.

Die koppeling klopt niet. WSET zegt het heel duidelijk: het type sluiting weerspiegelt niet automatisch de algemene kwaliteit van de wijn. De keuze voor kurk of schroefdop gaat veel meer over techniek, stijl, gewenste flesontwikkeling, betrouwbaarheid en soms gewoon traditie of marktvoorkeur.

“Een kurk kan romantischer openen, maar romantiek staat niet op de lijst van officiële smaakcomponenten.”

De interessante vraag is daarom niet of een wijn met schroefdop minderwaardig is, maar wat die afsluiting technisch anders doet dan natuurkurk.

Is wijn met schroefdop minder goed dan wijn met kurk?

Nee. Er bestaan eenvoudige én uitstekende wijnen onder schroefdop, net zoals er eenvoudige én beroemde wijnen met kurk bestaan. De sluiting vertelt je niet hoeveel zorg er in de wijngaard is besteed, hoe rijp de druiven waren of hoe goed de wijnmaker zijn werk heeft gedaan.

WSET merkt wel op dat wijn met schroefdop vaak wordt gebruikt voor stijlen die jong en fris gedronken worden, terwijl kurk nog veel wordt toegepast bij wijnen die bedoeld zijn om lang op fles te ontwikkelen. Dat is een patroon in de markt, geen kwaliteitswet.

Het Australian Wine Research Institute onderzocht sinds 1999 meerdere soorten sluitingen. Een belangrijke conclusie: schroefdoppen vormen een zeer consistente barrière tegen zuurstof en geven minder variatie tussen flessen dan veel cilindrische sluitingen.

Die consistentie is juist waardevol. Als je zes flessen van dezelfde wijn koopt, wil je immers liever zes keer dezelfde wijn dan vijf keer dezelfde wijn plus één verrassingspakket.

Waarom kiezen wijnmakers voor wijn met schroefdop?

Een grote reden is controle. Zodra wijn gebotteld is, blijft hij veranderen. Zuurstof speelt daarbij een belangrijke rol. Te veel zuurstof kan kleur, aroma en smaak versneld laten veranderen; heel weinig zuurstof kan juist een andere ontwikkeling geven.

Bij wijn met schroefdop kan de producent de zuurstoftoevoer zeer laag en relatief voorspelbaar houden. AWRI beschrijft traditionele schroefdoppen als een consistente, bijna zuurstofdichte barrière in vergelijking met cilindrische sluitingen.

Moderne schroefdoppen zijn bovendien niet allemaal hetzelfde. Er bestaan liners met verschillende oxygen transmission rates, oftewel verschillende snelheden waarmee zuurstof door de sluiting kan binnendringen. Een wijnmaker kan dus steeds gerichter kiezen hoeveel zuurstofcontact bij de gewenste wijnstijl past.

De schroefdop is daarmee geen noodoplossing voor producenten die geen kurk konden betalen. Het is een technisch instrument waarmee wijnmakers het gedrag van de fles kunnen sturen.

Kan wijn met schroefdop kurk hebben?

Hier moeten we even precies zijn met taal. “Kurk” wordt in de volksmond gebruikt voor een muffe, kartonachtige afwijking die vaak wordt veroorzaakt door haloanisolen, waaronder TCA. Die fout is historisch sterk verbonden met natuurkurk.

AWRI schrijft dat wijn met schroefdop veel minder waarschijnlijk door haloanisole-taint wordt getroffen dan wijn met cilindrische sluitingen. Dat is een belangrijk praktisch voordeel.

Maar een muffe wijn is niet automatisch bewijs dat de afsluiting natuurkurk was. Haloanisolen kunnen ook via andere besmettingsbronnen in een wijnomgeving terechtkomen. Het is dus beter om “kurkbesmetting” als een specifieke geurfout te zien dan als een magische vloek die uitsluitend in boomschors woont.

Voor consumenten blijft het verschil eenvoudig: met een schroefdop verdwijnt een belangrijke bron van flesvariatie en kurkgerelateerde besmetting.

Rijpt wijn met schroefdop wel goed?

Ja, wijn kan onder schroefdop ontwikkelen. De interessante vraag is niet óf er ontwikkeling plaatsvindt, maar hóé snel en onder welke zuurstofcondities.

UC Davis beschrijft zuurstof als een van de belangrijkste factoren bij wijnveroudering. Sluitingen kunnen verschillen in de hoeveelheid en variatie van zuurstof die ze toelaten. Daardoor kan dezelfde wijn onder verschillende sluitingen op een andere snelheid evolueren.

Bij een traditionele wijn met schroefdop is de zuurstoftoevoer vaak zeer laag. Dat helpt primaire fruitaroma’s en frisheid lang te behouden. Tegelijk kan een zeer zuurstofarme omgeving bij sommige wijnen reductieve aroma’s bevorderen, bijvoorbeeld tonen die doen denken aan lucifer, rubber of zwavel.

Dat betekent niet dat schroefdop “slecht rijpt”. Het betekent vooral dat de wijnmaker de sluiting moet kiezen die past bij de wijn, de vinificatie en de gewenste ontwikkeling.

Waarom gebruikt klassieke topwijn dan vaak nog kurk?

Traditie speelt een enorme rol. Bordeaux, Bourgogne, Barolo en andere klassieke regio’s hebben eeuwenlange culturele en commerciële gewoonten rond fles, kurk en kelderrijping. Zoiets verdwijnt niet omdat iemand een technisch betere dop op tafel legt.

Daarnaast hebben wijnmakers veel ervaring met hoe hun wijnen onder natuurkurk evolueren. Voor een producent die een wijn maakt die twintig of dertig jaar moet rijpen, is zo’n historisch referentiekader waardevol.

Dat maakt wijn met schroefdop niet minder geschikt voor kwaliteit. Het betekent alleen dat producenten verschillende doelen, tradities en risicovoorkeuren hebben.

AWRI wijst er bovendien op dat moderne schroefdoppen met variabele zuurstoftoevoer steeds meer mogelijkheden bieden om rijping gericht te sturen. Het traditionele verschil tussen “kurk laat ademen” en “schroefdop sluit alles hermetisch af” is daardoor veel te simpel geworden.

Laat kurk wijn echt ademen?

Dit is een populaire formulering, maar technisch nogal romantisch. Wijn ligt niet als een slapende hond in de fles rustig door zijn neus te ademen.

Wat relevant is, is zuurstoftoevoer door en rondom de sluiting en zuurstof die al tijdens bottelen in wijn en headspace aanwezig is. AWRI gebruikt daarvoor onder meer het begrip total package oxygen.

Ook bij wijn met schroefdop zit na bottelen een kleine hoeveelheid zuurstof in de verpakking. Bovendien kan de gekozen liner een bepaalde zuurstoftransmissie hebben.

De betere vraag is daarom: hoeveel zuurstof krijgt deze wijn tijdens zijn leven op fles en past dat bij de gewenste stijl? Dáár gaat sluitingstechniek werkelijk over.

Waarom is schroefdop zo groot in Australië en Nieuw-Zeeland?

Australische en Nieuw-Zeelandse producenten waren vroege en overtuigde gebruikers van moderne schroefdoppen. Ze wilden onder meer meer flesconsistentie en minder risico op kurkgerelateerde afwijkingen.

AWRI meldt dat bij de International Wine Challenge van 2016 maar liefst 89,3% van de ingezonden Australische wijnen onder schroefdop zat. Dat cijfer laat vooral zien hoe normaal wijn met schroefdop in een serieuze wijnmarkt kan zijn.

Daar vind je schroefdoppen op eenvoudige dagelijkse wijn, maar ook op ambitieuze flessen. Voor veel consumenten in die landen is de vraag “is schroefdop wel goed?” daardoor veel minder beladen dan in traditionelere Europese markten.

Het laat mooi zien hoe smaak en techniek niet hetzelfde zijn als imago. Een afsluiting kan cultureel goedkoop aanvoelen terwijl hij technisch juist heel serieus wordt ingezet.

Is kurk dan ouderwets of slecht?

Ook dat zou te simpel zijn. Goede natuurkurk heeft sterke eigenschappen en een enorme traditie. Veel grote wijnen ontwikkelen er prachtig onder. Het materiaal is bovendien hernieuwbaar en afkomstig van de schors van de kurkeik, die na oogst weer aangroeit.

Het nadeel is vooral variatie. Natuurlijke materialen zijn nu eenmaal minder uniform dan industrieel geproduceerde sluitingen. UC Davis onderzocht precies dat onderwerp: verschillen tussen sluitingen kunnen ervoor zorgen dat flessen van dezelfde wijn niet exact hetzelfde tempo van zuurstofblootstelling en veroudering volgen.

De keuze is dus niet “goede kurk versus goedkope wijn met schroefdop”. Het is eerder een keuze tussen verschillende technische eigenschappen, risico’s, tradities en gewenste rijpingsprofielen.

En voor de consument is het prettig om te weten dat beide systemen uitstekende wijn kunnen beschermen.

Hoe bewaar je wijn met schroefdop?

Voor korte en middellange opslag is een schroefdopfles praktisch eenvoudig. Belangrijker dan horizontaal of verticaal is dat je de wijn koel, donker en bij een stabiele temperatuur bewaart.

Omdat een schroefdop geen natuurkurk bevat die vochtig gehouden zou moeten worden, is er minder reden om een wijn met schroefdop per se liggend te bewaren.

Na openen is de dop juist extra handig: je draait hem simpelweg weer dicht en zet de fles in de koelkast. Dat sluit mooi aan op ons artikel Geopende wijn bewaren: hoe lang blijft wijn goed?.

En ja, ook geopende rode wijn mag de koelkast in. De schroefdop maakt dat alleen maar makkelijker.

Kun je zelf kurk en schroefdop vergelijken?

Dat is lastiger dan het klinkt, omdat je exact dezelfde wijn, jaargang en botteling onder twee verschillende sluitingen nodig hebt. Sommige producenten hebben zulke vergelijkingen gemaakt, maar in de winkel kom je ze niet vaak naast elkaar tegen.

Heb je wel de kans, dan is het bijzonder leerzaam. Let bij wijn met schroefdop en dezelfde wijn onder kurk op fruitintensiteit, ontwikkeling, oxidatieve tonen, reductie en eventuele flesvariatie.

Een eenmalige vergelijking bewijst overigens weinig. Juist fles-tot-flesvariatie is onderdeel van het onderwerp. Een eerlijk experiment vraagt meerdere flessen en tijd.

Voor thuis is een eenvoudigere les voldoende: laat je oordeel niet beginnen bij het geluid waarmee de fles opengaat.

Wijn met schroefdop: wat moet je onthouden?

Wijn met schroefdop is niet minderwaardig aan wijn met kurk. De sluiting zegt op zichzelf niets definitiefs over druivenkwaliteit, wijnmaakniveau of smaak.

Schroefdoppen bieden juist sterke technische voordelen: consistente zuurstoftoevoer, minder flesvariatie, een zeer laag risico op klassieke kurkbesmetting en eenvoudig opnieuw afsluiten. Moderne liners kunnen bovendien verschillende niveaus van zuurstoftoevoer bieden.

Kurk heeft tegelijkertijd traditie, bewezen mogelijkheden voor lange rijping en een belangrijke plaats in de klassieke wijnwereld. Geen van beide afsluitingen wint automatisch.

Dus staat er een mooie wijn met schroefdop voor je neus? Draai hem open zonder vooroordeel. De interessantste informatie zit nog altijd onder de dop.