Wijnfouten herkennen: wanneer is een wijn écht niet goed?
Misschien is dit artikel precies iets voor een wijnliefhebber die je kent.
Wijnfouten herkennen klinkt misschien als iets voor professionele proevers, maar een paar opvallende signalen kan vrijwel iedere wijndrinker leren. Denk aan nat karton, azijn, rotte eieren, een muffe kelder of een wijn waarvan al het frisse fruit verdwenen lijkt.
Tegelijk is niet iedere vreemde geur automatisch een wijnfout. Sommige aroma’s horen bij een bepaalde wijnstijl en andere verdwijnen nadat de wijn wat lucht krijgt.
Goed wijnfouten herkennen betekent daarom niet alleen weten wat verkeerd kan gaan, maar ook begrijpen wanneer iets bewust onderdeel van de stijl is.
Muffig, vochtig karton en onderdrukt fruit kunnen wijzen op TCA of kurkbesmetting.
Fruit verdwijnt, de kleur wordt bruiner en aroma’s van gekneusde appel, noten of honing kunnen ontstaan.
Rotte eieren, kool, ui of afvoer kunnen wijzen op te sterke reductieve zwaveltonen.
Waarom is wijnfouten herkennen soms lastig?
Omdat wijn van nature honderden geur- en smaakstoffen bevat.
Sommige daarvan klinken op papier bepaald niet smakelijk, maar kunnen in kleine hoeveelheden juist bijdragen aan complexiteit.
Een lichte rokerige reductietoon kan bijvoorbeeld aantrekkelijk zijn, terwijl dezelfde familie van zwavelverbindingen bij hogere concentraties naar rotte eieren of een verstopte afvoer kan ruiken.
Ook Brettanomyces is niet helemaal zwart-wit.
Daarom draait wijnfouten herkennen niet alleen om één aroma vinden, maar om de vraag of dat aroma de wijn overheerst en het fruit, de frisheid en het plezier wegdrukt.
Een vreemde geur is een aanwijzing, geen vonnis. Kijk altijd of hij bij de wijnstijl hoort, verdwijnt met lucht of juist alles overheerst.
1. Hoe herken je kurksmaak?
Kurksmaak is waarschijnlijk de bekendste wijnfout.
De belangrijkste stof die ermee wordt geassocieerd is TCA, voluit trichlooranisol.
Wie deze vorm van wijnfouten herkennen wil leren, moet vooral denken aan muffe aroma’s.
Natte kartonnen doos, vochtige kelder, beschimmelde krant of een natte oude handdoek zijn typische beschrijvingen.
Soms is de geur heel duidelijk.
Maar een lage hoeveelheid TCA kan vooral het fruit van de wijn dempen. Dan ruikt de fles niet spectaculair slecht; hij lijkt simpelweg futloos en minder fris.
Betekenen stukjes kurk in wijn dat de fles kurk heeft?
Nee.
Dit is een klassieke misvatting bij wijnfouten herkennen.
Een oude of broze kurk kan tijdens het openen afbreken zonder dat de wijn door TCA is aangetast.
De stukjes zijn vervelend, maar zeggen op zichzelf niets over kurksmaak.
Ze kunnen eenvoudig uit de wijn worden gefilterd.
Omgekeerd kan een wijn perfect helder zijn en tóch kurksmaak hebben.
Kan een wijn met schroefdop kurksmaak hebben?
Klassieke TCA-besmetting komt sterk met natuurkurk in verband, maar besmetting kan ook uit onderdelen van de wijnkelder of verpakkingsomgeving komen.
Daardoor is TCA niet uitsluitend een theoretisch probleem van één type afsluiting.
Voor de gewone consument blijft natuurkurk wel veruit de bekendste route.
Meer over afsluitingen lees je in: Wijn met schroefdop: is die minder goed dan wijn met kurk?
2. Hoe herken je oxidatie?
Oxidatie ontstaat wanneer wijn meer zuurstof krijgt dan voor die stijl wenselijk is.
Bij wijnfouten herkennen kun je daarbij zowel naar geur als kleur kijken.
Witte wijn kan donkerder en bruiner worden, terwijl rode wijn zijn frisse rode of paarse tinten verliest en bruiner kan kleuren.
Het verse fruit neemt af.
In plaats daarvan kunnen aroma’s ontstaan van gekneusde of bruine appel, noten en honing.
De wijn kan vermoeid, vlak en oud overkomen.
Is iedere oxidatieve wijn fout?
Absoluut niet.
Dat is een belangrijke nuance bij wijnfouten herkennen.
Sommige wijnstijlen worden bewust met zuurstof gemaakt of gerijpt.
Verschillende Sherry-stijlen zijn het bekendste voorbeeld en kunnen juist aroma’s van noten en andere oxidatieve tonen ontwikkelen.
Bij een jonge Sauvignon Blanc die fris naar citrus en passievrucht hoort te ruiken zijn dezelfde kenmerken echter veel verdachter.
De stijl bepaalt dus of oxidatie gewenst of ongewenst is.
Denk aan nat karton, muffigheid en fruit dat opvallend gedempt is.
Bruinere kleur, minder vers fruit en aroma’s van gekneusde appel, noten of honing.
Denk bij ernstige reductie aan rotte eieren, kool, ui of afvoer.
Hoge niveaus kunnen doen denken aan azijn of nagellakremover.
3. Hoe herken je reductie in wijn?
Reductie wordt vaak gezien als het tegenovergestelde probleem van oxidatie: de wijn heeft tijdens productie of bewaring zeer weinig zuurstof gezien.
Daarbij kunnen vluchtige zwavelverbindingen opvallende aroma’s veroorzaken.
Wie wijnfouten herkennen oefent, kan bij lichte reductie denken aan vuursteen, rook of een pas aangestreken lucifer.
Die lichte kant vinden sommige wijndrinkers zelfs aantrekkelijk.
Bij sterkere reductie wordt het een ander verhaal.
Rotte eieren, gekookte kool, ui en riool of afvoer behoren tot de klassieke alarmbellen.
Kan reductie verdwijnen?
Soms wel.
Bepaalde reductieve geuren kunnen afnemen wanneer de wijn met lucht in aanraking komt.
Daardoor loont het bij twijfel om de wijn even in het glas te laten staan of hem voorzichtig te karafferen.
Verdwijnen de onaangename zwaveltonen en komt het fruit terug, dan was de situatie mogelijk tijdelijk.
Blijft de geur van rotte eieren of afvoer dominant, dan is die fles veel minder gezellig.
Onze uitleg over extra lucht geven staat in: Decanteren of karafferen: wat is het verschil en wanneer doe je het?
4. Wat zijn vluchtige zuren?
Een andere categorie bij wijnfouten herkennen is vluchtige zuurgraad, vaak aangeduid als volatile acidity of VA.
Kleine hoeveelheden azijnzuur ontstaan normaal tijdens wijnbereiding.
Het probleem begint wanneer de concentratie zo hoog wordt dat het aromatische profiel onaangenaam gaat overheersen.
Dan kan wijn duidelijk naar azijn ruiken.
Ook nagellakremover of lijmachtige aroma’s kunnen voorkomen door verwante vluchtige verbindingen zoals ethylacetaat.
Een klein beetje vluchtige zuurgraad hoeft dus niet automatisch een wijnfout te zijn; intensiteit en wijnstijl tellen mee.
5. Wat is Brettanomyces?
Brettanomyces, vaak simpelweg Brett genoemd, is een gist die wijn kan aantasten.
Bij wijnfouten herkennen worden aroma’s genoemd die variëren van medicinaal en pleisterachtig tot leer, stal of boerderij.
Brett kan bovendien het fruitige karakter van wijn onderdrukken.
Interessant is dat niet iedereen lage niveaus hetzelfde beoordeelt.
Sommige liefhebbers vinden een klein hartig of stalachtig randje complex.
Naarmate Brett sterker wordt, neemt de kans toe dat het fruit verdwijnt en de wijn onaangenaam medicinaal of dierlijk wordt.
Het Australian Wine Research Institute vond in consumentenonderzoek dat hogere niveaus van typische Brett-aromastoffen duidelijk minder werden gewaardeerd.
Is een stalgeur dus altijd een wijnfout?
Niet automatisch.
Aroma-associaties overlappen en dezelfde woorden kunnen verschillende oorzaken hebben.
Dat is precies waarom wijnfouten herkennen meer vraagt dan één geurwoord uit een lijst afvinken.
Kijk vooral naar het totaalbeeld.
Is er nog schoon fruit?
Past het aroma in de stijl?
Of proef je eigenlijk alleen nog stal, medicijnkast en ellende?
6. Hoe herken je hitteschade?
Wijn die langdurig te warm is opgeslagen of vervoerd kan beschadigd raken.
Bij wijnfouten herkennen is hitteschade soms minder spectaculair dan kurksmaak.
Het frisse fruit kan verdwijnen en de wijn kan dof, vlak en voortijdig oud smaken.
Sterke warmte kan bovendien de vloeistof laten uitzetten.
Daardoor kan de kurk naar buiten worden gedrukt of kan wijn langs de afsluiting lekken.
Vervolgens kan extra zuurstof binnendringen, waardoor ook oxidatie ontstaat.
Dat sluit rechtstreeks aan op: Wijn bewaren thuis: moet een fles echt liggend en hoe belangrijk is temperatuur?
7. Kan te veel sulfiet een wijnfout zijn?
Zwaveldioxide wordt bij wijnmaken gebruikt om wijn tegen oxidatie en ongewenste microbiologische activiteit te beschermen.
Bij te hoge concentraties kan SO₂ echter zelf een scherpe, prikkelende geur geven die wordt vergeleken met een pas uitgeblazen lucifer.
Bij wijnfouten herkennen is het belangrijk dit niet automatisch te verwarren met alle andere zwavelachtige aroma’s.
Een pas aangestreken of uitgeblazen lucifer, rotte eieren en kool kunnen verschillende verbindingen en oorzaken hebben.
Alles over sulfiet zelf lees je in: Sulfiet in wijn: wat is het en waarom zit het erin?
Is bezinksel onder in de fles een wijnfout?
Nee.
Vooral oudere rode wijn kan natuurlijk sediment vormen.
Dat ziet er misschien niet aantrekkelijk uit, maar betekent niet dat de wijn verkeerd is.
Ook kleine kristallen in wijn hoeven geen probleem te zijn.
Tartraatkristallen kunnen ontstaan uit natuurlijke wijnbestanddelen en zijn niet hetzelfde als glassplinters of bederf.
Een belangrijke stap bij wijnfouten herkennen is dus ook leren wat géén fout is.
Is een troebele wijn altijd fout?
Evenmin.
Sommige wijnen worden nauwelijks of niet gefilterd en kunnen daardoor wat troebel zijn.
Dat geldt bijvoorbeeld voor verschillende natuurwijnen.
Troebelheid kan óók wijzen op microbiologische of andere instabiliteit, maar uiterlijk alleen is onvoldoende voor een oordeel.
Ruikt en smaakt de wijn verder schoon en is troebelheid passend bij de productiestijl, dan hoeft er niets mis te zijn.
Kan een geopende wijn gewoon “op” zijn?
Zeker.
Een fles die al dagen open staat krijgt steeds meer zuurstof.
Het frisse fruit neemt langzaam af en de wijn wordt uiteindelijk vlak en oxidatief.
Dat is technisch niet hetzelfde scenario als een pas geopende defecte fles, maar de geurverschijnselen kunnen vergelijkbaar worden.
Bij wijnfouten herkennen is het daarom nuttig te weten hoe lang de fles al open is.
Meer daarover: Geopende wijn bewaren: hoe lang blijft wijn goed?
Wat doe je wanneer je twijfelt?
Begin met ruiken.
Draai het glas voorzichtig rond en ruik opnieuw.
Neem daarna een kleine slok.
Bij wijnfouten herkennen helpt het enorm om de wijn enkele minuten te volgen.
Verdwijnen vreemde zwaveltonen?
Komt het fruit terug?
Of wordt het muffe, azijnachtige of oxidatieve karakter juist steeds duidelijker?
Dat verschil vertelt vaak meer dan één snelle snuf direct na het openen.
Kun je een echte wijnfout repareren?
Meestal niet.
Kurksmaak verdwijnt niet door decanteren.
Ernstige oxidatie kun je evenmin terugdraaien.
Sommige reductieve aroma’s kunnen met lucht afnemen, maar daarmee is niet iedere gereduceerde wijn automatisch gered.
Goed wijnfouten herkennen helpt je daarom vooral te beslissen of wachten zin heeft of dat de fles gewoon niet in orde is.
Mag je een foute wijn terugbrengen?
Ja.
Een fles met een duidelijke product- of opslagfout hoeft de consument niet stilletjes leeg te drinken.
In een restaurant kun je aangeven dat je vermoedt dat de wijn niet in orde is.
Ook veel wijnwinkels zullen een duidelijk defecte fles vervangen wanneer je die terugbrengt.
Wijnfouten herkennen is dus niet bedoeld om aan tafel interessant te doen, maar kan je daadwerkelijk een teleurstellende fles besparen.
Zeven signalen bij wijnfouten herkennen
1. Nat karton of muffigheid.
Denk aan kurksmaak en TCA, vooral wanneer ook het fruit opvallend gedempt is.
2. Bruin en vermoeid.
Onbedoelde oxidatie kan fruit laten verdwijnen en tonen van gekneusde appel, noten of honing geven.
3. Rotte eieren of afvoer.
Sterke reductie kan duidelijke zwavelachtige off-aroma’s veroorzaken.
4. Azijn of nagellakremover.
Hoge vluchtige zuurgraad kan scherp en oplosmiddelachtig ruiken.
5. Medicijnkast of stal.
Brettanomyces kan fruit onderdrukken en medicinale, leerachtige of dierlijke tonen geven.
6. Dof na warmte.
Een fles die te heet is geworden kan vlak, oud en fruitloos overkomen.
7. Geef twijfel even lucht.
Bij wijnfouten herkennen kan vijf of tien minuten wachten het verschil laten zien tussen tijdelijke reductie en een probleem dat gewoon blijft zitten.
Kan persoonlijke gevoeligheid verschillen?
Absoluut.
De ene persoon detecteert TCA bij een veel lager niveau dan de andere.
Hetzelfde geldt voor allerlei andere aromatische verbindingen.
Daardoor kan één persoon onmiddellijk “kurk!” roepen terwijl iemand anders alleen vindt dat de wijn wat saai ruikt.
Ook bij wijnfouten herkennen bestaan dus individuele verschillen.
Dat maakt trainen door vergelijkingen en ervaring bijzonder nuttig.
Is een wijn die je niet lekker vindt automatisch fout?
Nee — en dit is misschien wel de belangrijkste conclusie.
Je kunt een perfect gemaakte wijn simpelweg niet lekker vinden.
Misschien is hij te zuur, te houtgerijpt, te tanninerijk, te zoet of te krachtig voor jouw smaak.
Dat is een persoonlijke voorkeur en geen wijnfout.
Bij wijnfouten herkennen proberen we onderscheid te maken tussen “dit is niet mijn stijl” en “deze wijn vertoont een ongewenste afwijking”.
Dat onderscheid voorkomt behoorlijk wat onterechte arrestaties van onschuldige wijnflessen. 😄
Wijnfouten herkennen begint bij een paar typische signalen: nat karton, sterke oxidatie, rotte eieren, azijn, nagellakremover, medicinale Brett-tonen of duidelijke hitteschade.
Kurksmaak wordt meestal geassocieerd met TCA en kan zowel muffigheid als opvallend gedempt fruit veroorzaken.
Niet iedere vreemde geur is een wijnfout. Oxidatieve stijlen kunnen bewust gemaakt zijn en lichte reductie of Brett wordt niet door iedereen hetzelfde beoordeeld.
Sommige reductieve aroma’s kunnen met lucht afnemen, maar kurksmaak en ernstige oxidatie kun je thuis niet herstellen.
Uiteindelijk betekent goed wijnfouten herkennen vooral dat je leert onderscheiden tussen een wijn die niet jouw smaak is en een fles waarbij werkelijk iets mis is gegaan.
Veelgestelde vragen over wijnfouten herkennen
Hoe herken je kurksmaak?
Kurksmaak geeft vaak muffe aroma’s van vochtig karton of kelder en kan het fruit van de wijn sterk onderdrukken.
Zijn stukjes kurk in wijn een wijnfout?
Nee. Een brokkelige kurk kan stukjes achterlaten zonder dat de wijn door TCA is aangetast.
Hoe herken je oxidatie?
Ongewenste oxidatie kan een bruinere kleur, minder fris fruit en aroma’s van gekneusde appel, noten of honing veroorzaken.
Kan reductie verdwijnen?
Sommige reductieve zwavelaroma’s kunnen na blootstelling aan lucht afnemen. Ernstige reductie hoeft daardoor echter niet volledig te verdwijnen.
Waarom ruikt wijn soms naar azijn?
Een hoge vluchtige zuurgraad kan een duidelijke azijngeur geven. Verwante verbindingen kunnen ook aan nagellakremover doen denken.
Is Brettanomyces altijd een wijnfout?
Hoge niveaus worden doorgaans als ongewenst gezien omdat ze fruit onderdrukken en medicinale of dierlijke aroma’s geven. Over zeer lage niveaus verschillen smaak en beoordeling.
Mag je een defecte fles wijn terugbrengen?
Ja. Wanneer een wijn duidelijk defect is, kun je dit in een restaurant aangeven of bij de verkoper informeren naar vervanging van de fles.
Waar is dit artikel op gebaseerd?
Gebruikt voor kurksmaak, oxidatie, hitteschade, vluchtige zuren, reductie en Brettanomyces en voor de praktische herkenning daarvan.
Gebruikt als technische achtergrond voor vluchtige zuurgraad, microbiologische afwijkingen, Brettanomyces en andere belangrijke aromatische wijnfouten.
Gebruikt voor de sensorische effecten van Brettanomyces, veelvoorkomende verkeerde diagnoses en onderzoek naar de waardering van Brett-aroma’s.
Gebruikt als aanvullende achtergrond voor TCA, reductie en hoge concentraties zwaveldioxide.

